Woo-hulp 3: in bezwaar!
1. Ik ben het niet eens met de beslissing van de overheid op mijn Woo-verzoek. Wat kan ik doen?
Het mooiste is natuurlijk als je van de overheid een besluit hebt ontvangen met alle documenten waar je naar op zoek was. En dat komt zeker voor. Toch gebeurt het ook vaak genoeg dat stukken ontbreken. Dat stukken geheel of gedeeltelijk voor openbaarmaking zijn geweigerd (zwartgelakt!). Of zelfs dat je verzoek helemaal niet in behandeling wordt genomen. Wat kun je dan doen?
Eerst even wat juridische termen waar je niet omheen kunt. Een ‘besluit’ is een brief waarin de overheid een beslissing neemt. Een ‘bestuursorgaan‘ betekent ongeveer hetzelfde als overheidsinstantie, zoals een gemeente of een ministerie. En ‘bezwaar’ betekent dat je een bestuursorgaan verzoekt om hun besluit te heroverwegen.
2. Ik wil in bezwaar tegen het besluit van de overheid op mijn Woo-verzoek. Hoe doe ik dat?
Als het goed is staat onderaan ieder Woo-besluit, wat je kunt doen als je het niet eens bent met het besluit. Dat heet de ‘rechtsmiddelen-clausule’. Dat ziet er bijvoorbeeld zo uit:
“Tegen dit besluit kunt u binnen zes weken na de dag waarop dit bekend is gemaakt een bezwaarschrift indienen. Het bezwaarschrift moet door de indiener zijn ondertekend en bevat ten minste zijn naam en adres, de dagtekening, een omschrijving van het besluit waartegen het bezwaar is gericht en de gronden waarop het bezwaar rust. Het bezwaarschrift moet worden gericht aan: de Minister van Buitenlandse Zaken t.a.v. Directie Open Overheid, Afdeling Nederlands Recht, Postbus 20061, 2500 EB, Den Haag”
Voor het voeren van een bezwaarprocedure hoef je niets te betalen. Maak je zelf kosten omdat je bijvoorbeeld een juridisch adviseur hebt ingeschakeld, dan kun je als je gelijk krijgt meestal een deel van deze kosten terugkrijgen, tenzij het aan jou lag dat de overheid een verkeerd besluit had genomen. Dit is een standaardbedrag, dat losstaat van werkelijk gemaakte kosten.
3. Hoeveel tijd heb ik om in bezwaar te gaan? En hoe lang mag de overheid erover doen om een beslissing te nemen?
In de Algemene wet bestuursrecht (Awb) staat dat je zes weken de tijd hebt om in bezwaar te gaan, gerekend vanaf de eerste dag na de datum van het besluit. De termijnen voor de overheid zijn vervolgens niet gekoppeld aan de dag waarop je je bezwaarschrift hebt ingediend, maar aan de datum waarop jouw bezwaartermijn afloopt. De overheid heeft om te beginnen zes weken de tijd om een ‘besluit op bezwaar’ te nemen, gerekend vanaf het aflopen van de bezwaartermijn, ofwel twaalf weken gerekend vanaf de eerste dag na de datum van het besluit.
Let op: ook in de bezwaarprocedure kan de overheid weer vrij gemakkelijk de beslissing ‘verdagen’ (uitstellen), met nog eens zes weken. Wordt een externe bezwaaradviescommissie ingeschakeld (zie Stap 5) dan komen er ook zes weken bij. Je komt bij elkaar opgeteld dus al gauw op achttien weken vanaf de datum van het besluit uit, en soms zelfs op vierentwintig weken. Wanneer de overheid een van deze termijnen laat lopen zonder verdaging, of ze niet naleeft, kun je net als bij het ‘primaire’ besluit een beroepsprocedure starten tegen het niet-tijdig beslissen op je bezwaar.
4. Hoe overtuig ik de overheid ervan dat ze mij in bezwaar gelijk moeten geven?
In je bezwaarschrift voer je argumenten aan waarom de overheid onterecht niet of niet volledig tegemoet is gekomen aan jouw Woo-verzoek. Welke argumenten dat zijn, hangt voor een groot deel af van de redenen die de overheid in het besluit heeft gegeven. Verder is natuurlijk van belang wat jou zelf opvalt aan de documenten en de inventarislijst, mede op grond van de kennis die jij hebt over dit onderwerp.
Tip: laat iemand je bezwaarschrift nalezen. Is het duidelijk wat je wilt overbrengen? Is de volgorde van je argumenten logisch? Staan er niet te veel bijzaken in en is het niet te lang? Is de toon niet onnodig hard of op de persoon?
Maak het jezelf niet te ingewikkeld. Het belangrijkste is dat je zegt met welke onderdelen van het besluit je het niet eens bent. De bezwaarcommissie en het bestuursorgaan moeten dan hoe dan ook naar die delen kijken. Ook als jij niet precies kunt uitleggen waarom het volgens jou niet deugt of juridisch niet precies weet hoe het zit.
5. Wie beslist er eigenlijk over mijn bezwaar?
Formeel beslist het bestuursorgaan daarover in een ‘besluit op bezwaar’. Daarbij laat het bestuursorgaan zich in sommige gevallen adviseren door een bezwaaradviescommissie, of kortweg bezwaarcommissie. Dat is een onafhankelijke commisssie die is samengesteld uit juristen en andere experts die niet in dienst zijn van het bestuursorgaan. In andere gevallen is er alleen een hoorcommissie. Dat is een interne overheidscommissie die bestaat uit medewerkers van het bestuursorgaan. Deze brengt geen advies uit.
Je kunt ook zelf in je bezwaarschrift voorstellen dat er een onafhankelijke bezwaaradviescommissie wordt ingeschakeld. Uiteindelijk neemt de overheid de beslissing of dit nodig is.
6. Hoe verloopt de procedure verder?
Bij een bezwaaradviescommissie: er zal een hoorzitting worden gepland, waar jij en het bestuursorgaan hun standpunten kunnen toelichten. De betrokken overheidsinstantie zal een verweerschrift opstellen, dat jij ruim voor de hoorzitting hoort te ontvangen. Van de hoorzitting wordt een verslag gemaakt.
Zonder bezwaaradviescommissie: er is een hoorzitting waarop je in de gelegenheid wordt gesteld een nadere toelichting te geven en vragen te beantwoorden. Er is geen verweerschrift en het bestuursorgaan voert ook tijdens de hoorzitting geen verweer.
Ook krijg je de gelegenheid om tot tien dagen voor de hoorzitting nieuwe stukken in te sturen. Bijvoorbeeld een al openbaar document waarin je bewijs hebt gevonden dat er meer stukken bestaan dan je hebt gekregen. Of een reactie op het verweerschrift, als dat er is (alleen bij een onafhankelijke bezwaaradviescommissie).
Voor andere regels over het verloop van een bezwaarprocedure en als je alles nog preciezer wilt weten, kijk naar de artikelen 7:2 tot en met 7:15 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb).
7. Wat zijn de mogelijke uitkomsten en wat kan ik doen als ik het daar niet mee eens ben?
Nadat de bezwaaradviescommissie (als die was ingeschakeld) advies heeft uitgebracht is het aan de betrokken overheidsinstantie om een besluit te nemen. Zelfs als de bezwaarcommissie jou gelijk geeft, kan de overheid afwijken van dat standpunt en alsnog je bezwaar afwijzen (‘ongegrond’ verklaren). Ook kunnen ze een nieuwe reden aanvoeren om je bezwaar af te wijzen. Was er geen bezwaaradviescommissie, dan komt er niet eerst een advies en volgt enige tijd na de hoorzitting direct het besluit op bezwaar.
Doorgaans ontvang je het advies van de bezwaaradviescommissie gelijktijdig met de beslissing op bezwaar. Op dat moment kun je dus pas zien of de bezwaaradviescommissie het met jou eens was of niet en of dit afwijkt van de uiteindelijke beslissing van de overheid.