Woo-hulp 3: in bezwaar!

1. Ik ben het niet eens met de beslissing van de overheid op mijn Woo-verzoek. Wat kan ik doen?

Het mooiste is natuurlijk als je van de overheid een besluit hebt ontvangen met alle documenten waar je naar op zoek was. En dat komt zeker voor. Toch gebeurt het ook vaak genoeg dat stukken ontbreken. Dat stukken geheel of gedeeltelijk voor openbaarmaking zijn geweigerd (zwartgelakt!). Of zelfs dat je verzoek helemaal niet in behandeling wordt genomen. Wat kun je dan doen?

Eerst even wat juridische termen waar je niet omheen kunt. Een ‘besluit’ is een brief waarin de overheid een beslissing neemt. Een ‘bestuursorgaan‘ betekent ongeveer hetzelfde als overheidsinstantie, zoals een gemeente of een ministerie. En ‘bezwaar’ betekent dat je een bestuursorgaan verzoekt om hun besluit te heroverwegen.

Als je een Woo-verzoek hebt ingediend heb je recht op een besluit. Daarin staat of de informatie waar je om gevraagd hebt gevonden is en of deze informatie openbaar kan worden, en zo niet, waarom niet. Als een deel of alle gevonden informatie openbaar kan worden, ontvang je ook de documenten waar die informatie in staat. En als derde ontvang je meestal een inventarislijst (het is verstandig er in je verzoek om te vragen). Dat is een lijst waarin alle documenten die zijn aangetroffen worden opgesomd, met daarachter of ze geheel, deels of helemaal niet openbaar worden gemaakt en als informatie wordt geweigerd, op grond van welk artikel in de Woo dat gebeurt. Op grond van deze drie onderdelen (besluit, inventarislijst en verstrekte documenten) kun je doorgaans vaststellen of je het eens bent met het besluit of niet.

Het kan zijn dat een document wel genoemd wordt in de inventarislijst, maar niet tussen de verstrekte documenten zit. Of dat een document waar je expliciet om had gevraagd ontbreekt, zonder dat daarover in het besluit een verklaring staat. Of dat je simpelweg geen touw kunt vastknopen aan wat er staat. In zulke gevallen kun je het beste eerst snel informeel contact zoeken om te vragen om een toelichting of een verklaring. Levert dit niks op, dan kun je alsnog formeel in bezwaar gaan. Let er wel op dat dit niet te lang duurt, want je hebt maar zes weken de tijd om in bezwaar te gaan (zie Stap 3).

Als je formeel in bezwaar gaat, kan het bestuursorgaan soms juist voorstellen om informeel in overleg te gaan over een oplossing. Je bent niet verplicht om daar op in te gaan en zeker niet om ter plekke toezeggingen te doen over intrekking van je bezwaar. Wel kan het nuttig zijn om ten minste aan te horen aan welke oplossing het bestuursorgaan denkt.

In dat geval kun je binnen zes weken nadat het besluit is genomen in bezwaar gaan bij het bestuursorgaan. Door in bezwaar te gaan geef je de betrokken overheidsinstantie de gelegenheid om te beoordelen of ze de juiste beslissing hebben genomen. Je bezwaar kan zich richten tegen allerlei defecten in het besluit. Zo kan het zijn dat de overheid heeft geweigerd je Woo-verzoek in behandeling te nemen. Of dat je vindt dat de overheid niet goed heeft gezocht naar de informatie waar je om hebt gevraagd. Ook kun je het niet eens zijn met het weglakken van informatie. Dit zijn allemaal onderdelen van een Woo-besluit die vatbaar zijn voor bezwaar. Anders gezegd, tegen ieder onderdeel van het besluit dat nadelige gevolgen voor jou heeft, kun je in bezwaar. Ga verder naar Stap 2.

2. Ik wil in bezwaar tegen het besluit van de overheid op mijn Woo-verzoek. Hoe doe ik dat?

Als het goed is staat onderaan ieder Woo-besluit, wat je kunt doen als je het niet eens bent met het besluit. Dat heet de ‘rechtsmiddelen-clausule’. Dat ziet er bijvoorbeeld zo uit:

“Tegen dit besluit kunt u binnen zes weken na de dag waarop dit bekend is gemaakt een bezwaarschrift indienen. Het bezwaarschrift moet door de indiener zijn ondertekend en bevat ten minste zijn naam en adres, de dagtekening, een omschrijving van het besluit waartegen het bezwaar is gericht en de gronden waarop het bezwaar rust. Het bezwaarschrift moet worden gericht aan: de Minister van Buitenlandse Zaken t.a.v. Directie Open Overheid, Afdeling Nederlands Recht, Postbus 20061, 2500 EB, Den Haag”

Voor het voeren van een bezwaarprocedure hoef je niets te betalen. Maak je zelf kosten omdat je bijvoorbeeld een juridisch adviseur hebt ingeschakeld, dan kun je als je gelijk krijgt meestal een deel van deze kosten terugkrijgen, tenzij het aan jou lag dat de overheid een verkeerd besluit had genomen. Dit is een standaardbedrag, dat losstaat van werkelijk gemaakte kosten.

In bezwaar gaan doe je met een bezwaarschrift. Dat is een brief waarin je opschrijft waartegen je in bezwaar gaat en waarom je het niet eens bent met het besluit. In de bezwaarbrief moet in elk geval staan:

– je naam en contactgegevens

– een korte omschrijving van je Woo-verzoek

– het besluit waar je het niet mee eens bent (het is verstandig om de in de besluitbrief vermelde referentie of het ‘zaaknummer’ te noemen)

– een opsomming van de onderdelen van het besluit waar je het niet mee eens bent

– waarom je het met (onderdelen van) het besluit niet eens bent

– datum en ondertekening.

Stuur voor de zekerheid ook een kopie van het besluit mee, zodat er geen twijfel kan bestaan over welke zaak je het hebt. Bij steeds meer overheidsinstanties kun je je bezwaarschrift ook naar een specifiek mailadres sturen of via een online formulier uploaden. Let erop of je een ontvangstbevestiging krijgt opgestuurd. Deze en andere regels die van toepassing zijn op de bezwaarprocedure staan hoofdzakelijk in Hoofdstuk 6 en Hoofdstuk 7 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb).

Professionele verzoekers, zoals journalisten, wetenschappers, ngo’s en advocaten, kunnen over de afhandeling van hun Woo-verzoek een klacht indienen bij ACOI, het Adviescollege Openbaarheid en Informatiehuishouding. Zo’n klacht kan in principe in iedere fase van de Woo-procedure worden ingediend, zowel voor als na het besluit. Je kunt dus ook én in bezwaar gaan én een klacht bij ACOI indienen.

Als je een klacht hebt ingediend bij ACOI, ben je verplicht om mee te werken aan een poging tot bemiddeling. Als deze bemiddeling onvoldoende oplevert, kun je de bemiddeling beëindigen en ACOI verzoeken om een advies uit te brengen over de gang van zaken. ACOI beslist zelf of ze dit nodig vinden. Dit advies is niet bindend en wordt helaas lang niet altijd door het bestuursorgaan opgevolgd. Als de bemiddeling niet leidt tot een bevredigende oplossing terwijl de bezwaarprocedure ook al liep, dan moet het bestuursorgaan alsnog binnen twee weken na de beëindiging van de bemiddeling een besluit nemen op je bezwaar.

Het komt voor dat er personen of organisaties zijn op wie de informatie die jij hebt opgevraagd betrekking heeft of waarvan de informatie afkomstig is. Zij zijn zogenaamde ‘derde belanghebbenden’. Als de overheid vindt dat deze informatie openbaar kan worden, maar deze belanghebbenden zijn het daar niet mee eens, wordt gewerkt met ‘uitgestelde verstrekking’. Je ontvangt dan de informatie pas twee weken na het besluit waarmee de informatie juridisch openbaar wordt. Die twee weken kan zo’n belanghebbende benutten om in bezwaar te gaan.

Om te voorkomen dat de informatie terwijl het bezwaar van de belanghebbende loopt al definitief openbaar en aan jou verstrekt wordt, kan deze belanghebbende tegelijk met het indienen van bezwaar ook naar de rechter stappen met een ‘verzoek tot voorlopige voorziening’. Wijst de rechter dat verzoek toe, dan blijft de informatie in ieder geval geheim totdat de overheid op het bezwaar van de belanghebbende heeft beslist.

Om het nog ingewikkelder te maken: jij bent nu ook belanghebbende in deze procedures en hebt er recht op daarover gehoord te worden. Als die andere persoon of organisatie gelijk krijgt, loopt jouw toegang tot de informatie immers vertraging op, of wordt zelfs teruggedraaid. Om het af te maken: het kan ook gebeuren dat jullie allebei in bezwaar gaan, dan zijn jullie belanghebbende in elkaars bezwaarprocedures.

3. Hoeveel tijd heb ik om in bezwaar te gaan? En hoe lang mag de overheid erover doen om een beslissing te nemen?

In de Algemene wet bestuursrecht (Awb) staat dat je zes weken de tijd hebt om in bezwaar te gaan, gerekend vanaf de eerste dag na de datum van het besluit. De termijnen voor de overheid zijn vervolgens niet gekoppeld aan de dag waarop je je bezwaarschrift hebt ingediend, maar aan de datum waarop jouw bezwaartermijn afloopt. De overheid heeft om te beginnen zes weken de tijd om een ‘besluit op bezwaar’ te nemen, gerekend vanaf het aflopen van de bezwaartermijn, ofwel twaalf weken gerekend vanaf de eerste dag na de datum van het besluit.

Let op: ook in de bezwaarprocedure kan de overheid weer vrij gemakkelijk de beslissing ‘verdagen’ (uitstellen), met nog eens zes weken. Wordt een externe bezwaaradviescommissie ingeschakeld (zie Stap 5) dan komen er ook zes weken bij. Je komt bij elkaar opgeteld dus al gauw op achttien weken vanaf de datum van het besluit uit, en soms zelfs op vierentwintig weken. Wanneer de overheid een van deze termijnen laat lopen zonder verdaging, of ze niet naleeft, kun je net als bij het ‘primaire’ besluit een beroepsprocedure starten tegen het niet-tijdig beslissen op je bezwaar.

Als het je niet lukt om je bezwaarschrift af te krijgen kun je ook eerst een ‘pro forma’ bezwaarschrift sturen. Dat betekent letterlijk ‘voor de vorm’. Hiermee ga je formeel al in bezwaar, maar nog zonder de ‘gronden’ (de redenen) te vermelden waarop je bezwaar maakt. Geef zelf een redelijke termijn aan, bijvoorbeeld drie of vier weken, waarop je die bezwaargronden zult aanleveren. Als je dat niet doet zal de overheid bepalen hoeveel extra tijd je daarvoor krijgt. Let op: deze extra tijd wordt wel opgeteld bij de wettelijke termijn die de overheid heeft om een beslissing te nemen op je bezwaar.

In dat geval moet je heel goed opletten. De termijn om tegen het eerste deelbesluit bezwaar te maken gaat namelijk direct lopen nadat dit deelbesluit genomen is. Als je pas bezwaar maakt nadat meer dan zes weken zijn verstreken sinds het eerste deelbesluit, dan ben je voor dat eerste deelbesluit te laat. Door een tweede deelbesluit gaat de termijn voor bezwaar tegen het eerste deelbesluit niet opnieuw lopen. De betrokken overheidsinstantie mag je bezwaren tegen het eerste deelbesluit dan ‘niet-ontvankelijk’ verklaren en hoeft alleen je bezwaren tegen het tweede deelbesluit te beoordelen.

Andersom geldt dat als je bezwaar maakt tegen het eerste deelbesluit, dit bezwaar wel geacht wordt betrekking te hebben op alle latere deelbesluiten. Je kunt je bezwaargronden verder aanvullen nadat je het tweede deelbesluit hebt ontvangen, als daar aanleiding toe is. Krijg je met het tweede deelbesluit alsnog voldoende informatie, dan kun je het bezwaar altijd nog intrekken.

Als de termijn voor de overheid om te beslissen op je bezwaar verlopen is, kun je hetzelfde doen als wanneer je wacht op het eerste besluit. Je stuurt een ingebrekestelling en als de daarin genoemde termijn (van twee weken) is verlopen kun je beroep instellen bij de rechter wegens niet-tijdig beslissen.

Als je een zwaarwegend belang hebt om de stukken zo snel mogelijk te ontvangen (spoedeisend belang) en het is wat jou betreft zonneklaar dat documenten onterecht zijn geweigerd, kun je (tegelijk met je bezwaarschrift bij het bestuursorgaan) een verzoek om een voorlopige voorziening indienen bij de rechter. Dit wordt niet snel toegewezen, het is bezwaarkunde voor gevorderden. Dat komt omdat aan de spoedeisendheid hoge eisen worden gesteld en de voorzieningenrechter bij enige twijfel over de rechtmatigheid niet vooruit zal willen (of durven) lopen op het nog door het bestuursorgaan te nemen besluit op bezwaar. Zonder ervaring is het verstandig hier juridisch advies bij in te winnen.

4. Hoe overtuig ik de overheid ervan dat ze mij in bezwaar gelijk moeten geven?

In je bezwaarschrift voer je argumenten aan waarom de overheid onterecht niet of niet volledig tegemoet is gekomen aan jouw Woo-verzoek. Welke argumenten dat zijn, hangt voor een groot deel af van de redenen die de overheid in het besluit heeft gegeven. Verder is natuurlijk van belang wat jou zelf opvalt aan de documenten en de inventarislijst, mede op grond van de kennis die jij hebt over dit onderwerp.

Tip: laat iemand je bezwaarschrift nalezen. Is het duidelijk wat je wilt overbrengen? Is de volgorde van je argumenten logisch? Staan er niet te veel bijzaken in en is het niet te lang? Is de toon niet onnodig hard of op de persoon?

Maak het jezelf niet te ingewikkeld. Het belangrijkste is dat je zegt met welke onderdelen van het besluit je het niet eens bent. De bezwaarcommissie en het bestuursorgaan moeten dan hoe dan ook naar die delen kijken. Ook als jij niet precies kunt uitleggen waarom het volgens jou niet deugt of juridisch niet precies weet hoe het zit.

Soms houdt het besluit van de overheid in dat ze je Woo-verzoek helemaal niet in behandeling nemen. Er is een aantal redenen waarom de overheid hiertoe over kan gaan. Dit zijn de belangrijkste.

1. Het verzoek is ’te algemeen’ opgesteld en jij hebt je als verzoeker onvoldoende of niet tijdig ingespannen om het verzoek te preciseren.

Je kunt hier een aantal dingen tegenin brengen.

  • dat de overheid jou niet op tijd, namelijk binnen twee weken na ontvangst van je verzoek, in de gelegenheid heeft gesteld je verzoek te preciseren.
  • dat het niet klopt dat je verzoek te algemeen is geformuleerd, omdat wel degelijk duidelijk is naar welke informatie je op zoek bent. Of dat in ieder geval delen van je verzoek voldoende duidelijk waren en het bestuursorgaan dus niet je gehele verzoek terzijde had mogen schuiven.
  • dat de overheid jou niet voldoende behulpzaam is geweest bij het preciseren van je verzoek. Als jouw verzoek te algemeen of te onduidelijk is, moeten ze zich inspannen om jou te helpen het verzoek zo te herformuleren dat het hen wel duidelijk is waar ze naar moeten zoeken.

2. Je verzoek wordt niet beschouwd als Woo-verzoek maar als informatieverzoek, AVG-verzoek of ander soort verzoek, bijvoorbeeld omdat het verzoek betrekking heeft op informatie over jezelf. Je gaat hiertegen alleen in bezwaar als je via die andere routes niet de informatie kunt krijgen die je zoekt. Wijs er in dat geval op dat de Woo in artikel 5.5 het recht om een Woo-verzoek te doen naar informatie over jezelf uitdrukkelijk erkent. Dit wetsartikel geeft je zelfs meer recht op informatie over jezelf dan over andere soorten informatie.

3. Je verzoek wordt aangemerkt als misbruik van de Woo, omdat je er niet op uit zou zijn informatie te ontvangen, maar een andere bedoeling met je verzoek zou hebben, bijvoorbeeld de overheid dwars te zitten. Zolang je simpelweg hebt verzocht om voldoende gepreciseerde informatie en zolang je enige mate van medewerking hebt verleend aan de afhandeling van je verzoek, zal hier niet snel sprake van zijn. Als de overheid toch misbruik meent vast te stellen, wijs dan op bewijs van de inspanningen die je hebt geleverd om de overheid behulpzaam te zijn in de afhandeling van het verzoek en onderstreep dat het je echt om de informatie te doen is. Geef eventueel een toelichting waar je de informatie in grote lijnen voor nodig hebt. Benoem (indien van toepassing) dat het doen van een Woo-verzoek vanwege een conflict met de overheid op zichzelf geen reden is om te concluderen dat sprake is van misbruik van de Woo. Je hebt de informatie oprecht nodig om te begrijpen hoe het conflict heeft kunnen ontstaan of om je standpunt tegenover de overheid te kunnen onderbouwen.

Een veel voorkomend probleem is dat overheden niet goed zoeken en je als verzoeker het idee hebt dat er informatie mist. Soms weet je het zeker, soms kun je je niet voorstellen dat bepaalde informatie er echt niet is. Als bezwaarmaker ligt het op jouw weg om ‘aannemelijk’ te maken dat er meer documenten bestaan. Dat kun je doen door verwijzing naar andere documenten waaruit het bestaan van meer documenten kan worden afgeleid. Of door te wijzen op bepaalde standaardprocedures waarbij altijd een aantal specifieke documenten wordt opgesteld, terwijl je die niet ontvangen hebt. Stuur dit soort bewijsstukken (een mailtje waarin naar een bepaald stuk wordt verwezen, een krantenartikel waar de naam van het rappport in staat dat je zoekt) mee met je bezwaarschrift. De bewijslast verschuift dan naar de overheid om te onderbouwen waarom die stukken er toch echt niet zijn.

Als stukken er wel zijn geweest, maar niet bewaard zijn gebleven, kan er een verplichting bestaan om opnieuw te zoeken in andere systemen of op oude schijven en back-ups. Je kunt ook inbrengen dat de overheid geen verantwoording heeft afgelegd in het besluit over de wijze waarop is gezocht, met welke zoektermen, in welke systemen, en met welke vragen de medewerkers die gezocht hebben op pad zijn gestuurd. De kans dat je gelijk krijgt en de overheid opnieuw moet zoeken is, nogmaals, het grootst als je op een of andere manier aannemelijk kunt maken dat er meer documenten (zouden moeten) zijn.

Een ultieme optie is de verplichting van de overheid om stukken die zij onterecht heeft vernietigd of waarover zij om een andere reden had moeten beschikken, op te vragen bij een partij van buiten de overheid. Als je kunt onderbouwen dat de overheid heeft gecorrespondeerd met bijvoorbeeld een bedrijf, maar de overheid heeft die correspondentie niet meer, dan kan de overheid verplicht zijn de correspondentie bij dat bedrijf op te vragen.

In verreweg de meeste Woo-trajecten wordt een deel van de informatie ‘gelakt’. In ieder geval de meeste persoonsnamen, vaak ook andere informatie. Ook worden soms hele documenten geweigerd. Wat kun je daartegen inbrengen? Om te beginnen is het goed om het bestuursorgaan er steeds weer aan te herinneren dat openbaarheid het uitgangspunt is van de Woo. Overheidsinformatie is ‘openbaar, tenzij’, dus er mag alleen gelakt worden als er een ander belang dan openbaarheid is dat meer bescherming verdient. Daarom mag de overheid ook niet zomaar hele documenten weigeren als daar een paar zinnen in staan die schade aan iets of iemand zouden kunnen toebrengen. Weigering van openbaarmaking moet per passage en waar van toepassing zelfs per zin onderbouwd worden. Als dat niet is gebeurd in het besluit, dan is er sprake van onvoldoende motivering.

Dat brengt ons meteen bij de drie belangrijkste soorten argumenten die je kunt aanvoeren: onjuiste toepassing of uitleg van de Woo, onvoldoende of onjuiste motivering van het besluit en ontbreken van een belangenafweging.

  • Een voorbeeld van onjuiste toepassing of uitleg van de Woo is wanneer de overheid zou weigeren om een tussen de overheid en een bedrijf afgesproken bedrag voor de levering van diensten openbaar te maken omdat dit ‘vertrouwelijke verstreke bedrijfsinformatie’ zou zijn. Of als de overheid volledig zou weigeren om een stuk openbaar te maken vanwege persoonlijke beleidsopvattingen terwijl er ook feitelijke informatie in het stuk staat.
  • Een voorbeeld van onvoldoende of onjuiste motivering is dat de overheid weigert om informatie openbaar te maken omdat dit het goed functioneren van de Staat in gevaar zou brengen, zonder concreet uit te leggen waarom dat zo zou zijn. Of als de overheid weigert om informatie openbaar te maken omdat het om vertrouwelijk verstrekte bedrijfsgegevens zou gaan, zonder toe te lichten waarom de betreffende informatie als bedrijfsgegevens moet worden beschouwd.
  • Een voorbeeld van onvoldoende belangenafweging is wanneer de overheid alleen uitlegt waarom eigenaren van een slachthuis nadeel zouden ondervinden van het publiceren van hun naam in inspectierapporten, maar niet uitlegt waarom dat nadeel zwaarder zou moeten wegen dan het belang van de samenleving bij openbaarheid hiervan. Of als de overheid hierin wel een afweging maakt, maar het belang van openbaarheid onvoldoende gewicht geeft of het belang bij bescherming van de namen van de slachthuishouders juist overdrijft.

In principe is het bestuursorgaan verplicht om alle onderdelen van het besluit waar je bezwaar tegen maakt helemaal te ‘heroverwegen’. Is de beslissing op deze onderdelen echt de juiste geweest? Dat betekent bijvoorbeeld dat als jij zegt dat je het niet eens bent met de weigering om een bepaald document openbaar te maken, zij verplicht moeten uitzoeken of dat terecht is geweest. Toch helpt het natuurlijk om het bestuursorgaan zoveel als je kunt op het goede spoor te zetten. Daarin kun je zover gaan als binnen jouw macht ligt. Dat begint met goede argumenten formuleren. Maar je kunt ook bewijsstukken meesturen, bijvoorbeeld documenten waaruit blijkt dat er op een bepaalde datum een overleg is geweest met meerdere deelnemers waarvan de notulen niet tussen de openbaargemaakte stukken zitten.

Ook kun je op rechtspraak.nl zoeken naar uitspraken van rechtbanken of de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State. Die laatste is de hoogste rechter in Woo-zaken, dus het is verstandig om daarmee te beginnen. Zoek op ‘Woo’ en het artikellid waarop de overheid de afwijzing heeft gebaseerd, bijvoorbeeld ‘5.1.2.a’ of ‘artikel 5.1, tweede lid, aanhef en onder a’. Maar je kunt ook zoeken op Woo en dan een of meer trefwoorden gebruiken. Bijvoorbeeld woorden die in het besluit zijn gebruikt of woorden die voorkomen in het artikellid waarop de overheid zich bij de afwijzing heeft gebaseerd.

5. Wie beslist er eigenlijk over mijn bezwaar?

Formeel beslist het bestuursorgaan daarover in een ‘besluit op bezwaar’. Daarbij laat het bestuursorgaan zich in sommige gevallen adviseren door een bezwaaradviescommissie, of kortweg bezwaarcommissie. Dat is een onafhankelijke commisssie die is samengesteld uit juristen en andere experts die niet in dienst zijn van het bestuursorgaan. In andere gevallen is er alleen een hoorcommissie. Dat is een interne overheidscommissie die bestaat uit medewerkers van het bestuursorgaan. Deze brengt geen advies uit.

Je kunt ook zelf in je bezwaarschrift voorstellen dat er een onafhankelijke bezwaaradviescommissie wordt ingeschakeld. Uiteindelijk neemt de overheid de beslissing of dit nodig is.

Nee. Deze commissie brengt alleen advies uit hoe de overheid zou moeten beslissen op jouw bezwaar. De beslissing wordt daarna door het bestuur van de betrokken overheidsinstantie genomen. Dat kan betekenen dat de commissie adviseert om jou gelijk te geven, maar dat het bestuursorgaan toch in je nadeel beslist. Wat niet wegneemt dat als je eventueel in beroep zou gaan bij de rechter, het wel meer dan prettig is dat de bezwaarcommissie jou al gelijk heeft gegeven (zie Stap 7).

Nee. Het bestuur van de betrokken overheidsinstantie beslist ook in dit geval over het bezwaar. De hoorcommissie organiseert alleen een hoorzitting waarop je de gelegenheid krijgt je bezwaar verder toe te lichten en eventuele vragen te beantwoorden. Een bezwaarprocedure zonder bezwaaradviescommissie vinden veel mensen vreemd. De gedachte om de bezwaarprocedure toch zo toe te staan is dat het een gelegenheid biedt voor een overheidsinstantie om zelf eventueel gemaakte fouten te herstellen. Er zijn wel regels over de samenstelling van de hoorcommissie: de voorzitter van de hoorcommissie mag niet betrokken zijn geweest bij de voorbereiding van het Woo-besluit. Ook mag de meerderheid van de leden van een hoorcommmissie niet bestaan uit bij het besluit betrokken ambtenaren.

6. Hoe verloopt de procedure verder?

Bij een bezwaaradviescommissie: er zal een hoorzitting worden gepland, waar jij en het bestuursorgaan hun standpunten kunnen toelichten. De betrokken overheidsinstantie zal een verweerschrift opstellen, dat jij ruim voor de hoorzitting hoort te ontvangen. Van de hoorzitting wordt een verslag gemaakt.

Zonder bezwaaradviescommissie: er is een hoorzitting waarop je in de gelegenheid wordt gesteld een nadere toelichting te geven en vragen te beantwoorden. Er is geen verweerschrift en het bestuursorgaan voert ook tijdens de hoorzitting geen verweer.

Ook krijg je de gelegenheid om tot tien dagen voor de hoorzitting nieuwe stukken in te sturen. Bijvoorbeeld een al openbaar document waarin je bewijs hebt gevonden dat er meer stukken bestaan dan je hebt gekregen. Of een reactie op het verweerschrift, als dat er is (alleen bij een onafhankelijke bezwaaradviescommissie).

Voor andere regels over het verloop van een bezwaarprocedure en als je alles nog preciezer wilt weten, kijk naar de artikelen 7:2 tot en met 7:15 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb).

Je bent niet verplicht om te gaan.

Als er een bezwaaradviescommissie is ingesteld, is het vrijwel altijd zinvol om dat wel te doen. De commissieleden hebben vermoedelijk vragen over je bezwaarschrift en jij kunt op de commissie overbrengen waarom de informatie echt openbaar zou moeten worden, op een manier die krachtiger overkomt dan op papier.

Als er geen bezwaarcommissie is ingesteld, dan kan het anders liggen. Er komt dan alleen een hoorzitting als jij daar meerwaarde in ziet. Als je je beter mondeling uitdrukt dan op papier kan het nog steeds een goede keus zijn, maar als je al je argumenten al duidelijk en overtuigend hebt opgeschreven in het bezwaarschrift voegt zo’n interne hoorzitting weinig meer toe. Bedenk ook dat de hoorzitting het proces vertraagt.

Als er een bezwaaradviescommissie is ingeschakeld verloopt het contact met de bezwaarcommissie. Als je vragen hebt over de procedure, kun je contact opnemen met het secretariaat van de bezwaaradviescommissie. Hun telefoonnummer staat als het goed is in de ontvangstbevestiging van je bezwaarschrift. Is er geen commissie ingesteld, dan kun je met vragen terecht bij de jurist van de betrokken overheid die jouw dossier behandelt. Naam en telefoonnummer staan doorgaans ook in dat geval in de ontvangstbevestiging van je bezwaarschrift.

Nee. Als het een zitting van de bezwaaradviescommissie is zal doorgaans naast de commissieleden en hun secretaris ook een vertegenwoordiger van de betrokken overheidsinstantie aanwezig zijn. Als er ‘derde belanghebbenden’ zijn – andere personen of organisaties die een belang hebben bij het (niet) openbaar worden van de informatie (zie Stap 2) – kunnen zij ook aanwezig zijn. De zitting zal ook toegankelijk zijn voor publiek en pers. Ook kun je eventueel getuigen of deskundigen meenemen, of iemand die namens jou als gemachtigde het woord zal voeren, bijvoorbeeld een jurist.

De voorzitter van de bezwaarcommissie kan je aan het begin van de hoorzitting gelegenheid bieden iets over je bezwaar te zeggen. Bereid een kort praatje voor, waarin je niet al je bezwaargronden opsomt (die staan al in het bezwaarschrift), maar bondig samenvat waarom je in bezwaar bent gegaan. Het kan geen kwaad daarin in elk geval te vermelden dat de Woo bepaalt dat alle informatie in beginsel openbaar is en het bestuursorgaan daar niet naar handelt. Wees erop voorbereid dat de commissie je vragen kan stellen, bijvoorbeeld een aangevoerde bezwaargrond nader toe te lichten. Heb dat in je hoofd dus goed op een rijtje. Soms wil een bezwaarcommissie bemiddelen en ter plekke tot een ‘oplossing’ komen. De commissie kan dan vragen of je met iets bepaalds akkoord kunt gaan. Laat je niet overvallen en vraag eventueel bedenktijd. Houd er ook rekening mee dat belanghebbende derden kunnen zijn uitgenodigd voor de hoorzitting. Dan sta je niet alleen tegenover het bestuursorgaan, maar tegenover twee of meer partijen. Laat je niet intimideren.

Een enkele keer komt het voor dat het bestuursorgaan al meteen door jouw bezwaarschrift tot het inzicht komt dat ze het niet goed hebben gedaan. Of dat de voorzitter van de bezwaarcommissie nog voor ze advies uitbrengen contact opneemt met het bestuursorgaan om te zeggen dat ze vinden dat jij een aantal terechte punten hebt ingebracht. De overheidsinstantie kan dan bijvoorbeeld opnieuw naar stukken gaan zoeken. Dit betekent dat je ‘hangende de procedure’ (dus: terwijl de procedure loopt) een nieuw besluit krijgt. Dit besluit maakt deel uit van de bezwaarprocedure en de bezwaaradviescommissie zal ook hierover advies uitbrengen. Je hebt zelf ook weer gelegenheid om erop te reageren.

7. Wat zijn de mogelijke uitkomsten en wat kan ik doen als ik het daar niet mee eens ben?

Nadat de bezwaaradviescommissie (als die was ingeschakeld) advies heeft uitgebracht is het aan de betrokken overheidsinstantie om een besluit te nemen. Zelfs als de bezwaarcommissie jou gelijk geeft, kan de overheid afwijken van dat standpunt en alsnog je bezwaar afwijzen (‘ongegrond’ verklaren). Ook kunnen ze een nieuwe reden aanvoeren om je bezwaar af te wijzen. Was er geen bezwaaradviescommissie, dan komt er niet eerst een advies en volgt enige tijd na de hoorzitting direct het besluit op bezwaar.

Doorgaans ontvang je het advies van de bezwaaradviescommissie gelijktijdig met de beslissing op bezwaar. Op dat moment kun je dus pas zien of de bezwaaradviescommissie het met jou eens was of niet en of dit afwijkt van de uiteindelijke beslissing van de overheid.

Hartstikke mooi, de aanhouder wint! Natuurlijk kan het nog steeds zo zijn dat je niet alle informatie hebt gekregen die er volgens jou ligt en waar je recht op hebt. De overheid heeft bijvoorbeeld een nieuwe zoekslag gedaan en extra documenten gevonden, maar nog altijd niet alle documenten die er volgens jou zouden moeten zijn. In dat geval kun je, ondanks dat je (deels) gelijk hebt gekregen, toch in beroep gaan bij de rechter.

Het komt regelmatig voor dat de overheid jou gelijk geeft dat het besluit niet goed genoeg was onderbouwd, maar toch de informatie niet geeft. Ze hebben dan een nieuwe en volgens hen betere onderbouwing bedacht om de informatie toch niet te verstrekken. Of ze hebben opnieuw gezocht maar geen nieuwe documenten gevonden. Als je het ook met deze onderbouwing niet eens bent, kun je het besluit aanvechten in een beroepsprocedure bij de rechter.

Er zijn in dat geval twee opties.

1) Je laat je overtuigen door de beslissing op bezwaar en legt je erbij neer. Het komt regelmatig voor dat in een beslissing op bezwaar veel beter wordt uitgelegd waarom de informatie niet openbaar mag worden.

2) Je bent het er nog steeds niet mee eens. De enige weg is dan omhoog, een beroepsprocedure bij de bestuursrechter.

Dat is helaas ook een mogelijkheid. De beslissing wordt uiteindelijk genomen door de betrokken overheidsinstantie en die is niet gebonden aan het advies van de bezwaarcommissie. Wel zijn ze verplicht om te ‘motiveren’ (uit te leggen) waarom ze van het advies afwijken. Er zit niets anders op dan naar de bestuursrechter te stappen voor een beroepsprocedure. Dat is natuurlijk wel een stuk prettiger met de steun van een onafhankelijke commissie van juristen in je zak!