Publicatiedatum:24 september 2026

Het inspirerende verhaal van twee Indiase voorvechters van het recht op informatie: Een interview in vier delen

India, een land dat we doorgaans de grootste democratie ter wereld noemen, heeft een lange maar gecompliceerde geschiedenis op het gebied van overheidstransparantie, die hand in hand gaat met de scherpe democratische ups en downs van het land. Het Hooggerechtshof van India oordeelde al in de jaren zeventig dat het recht op vrije meningsuiting in de grondwet inherent het recht op informatie (RTI) omvat, en heeft dit recht actief ondersteund.

Afgelopen juni organiseerde SPOON een internationale NGO-dag in Den Haag om het toezicht op wetten inzake vrijheid van informatie te bespreken. Voor dit evenement kon SPOON twee Indiase pioniers op het gebied van dit recht naar Nederland uitnodigen: Amrita Johri en Anjali Bhardwaj. Voor meer informatie over het evenement en de resultaten ervan, zie hier en hier.

Vooruitstrevende wetten

Toen progressieve linkse partijen in 2004 aan de macht kwamen, deden ze dat met een verkiezingsprogramma waarin ze zich onder meer inzetten voor een sterke wet op het recht op overheidsinformatie. In combinatie met een krachtige campagne vanuit maatschappelijke organisaties resulteerde dit slechts een jaar later in een van de meest vooruitstrevende en ambitieuze wetten op het recht op informatie ter wereld (2005).

Niet lang daarna beweerde de regering, voor het eerst, maar niet voor het laatst, dat de wet zou worden misbruikt. Maar tegen die tijd was het recht op informatie al diepgeworteld in de samenleving en was het niet meer tegen te houden. NGO’s voerden destijds een systematisch onderzoek uit om te zien wie er gebruik van maakte. Zij kwamen toen al uit op het ongekend succesvolle cijfer van ongeveer 4 tot 6 miljoen verzoeken per jaar.

FOI boekt overwinningen ondanks ‘democratic backsliding’

Sinds de BJP-partij van premier Narendra Modi aan de macht is gekomen, proberen de autoriteiten de wet steeds vaker in te perken en de uitvoering ervan te belemmeren, onder meer door degenen die de wet verdedigen aan te pakken. Maar leiders uit het maatschappelijk middenveld, zoals Anjali Bhardwaj en Amrita Johri, boeken nog steeds overwinningen op dit vlak en laten daarmee zien dat het zelfs in tijden van democratische neergang mogelijk is om via de instituties democratische overwinningen te behalen, in hun geval met het recht op informatie.


Anjali Bhardwaj is gevestigd in New Delhi, India, waar ze, na een carrière als econoom bij de Wereldbank, de organisatie Satark Nagrik Sangathan (SNS) oprichtte – wat zich laat vertalen als ‘Groep van Waakzame Burgers’ – en zich ook aansloot bij de Nationale Campagne voor het Recht op Informatie van de Bevolking (NCPRI). Ze zet zich al meer dan 25 jaar in voor een overheid die transparant is en verantwoording aflegt.


Amrita Johri is eveneens gevestigd in New Delhi en is opgeleid tot journalist. Na haar studie trad ze toe tot SNS en zet ze zich al bijna 20 jaar in voor het recht op informatie in India. Samen met Anjali heeft ze vele belangrijke rapporten geschreven, zoals jaarlijkse verslagen over de prestaties van de 26 informatiecommissarissen op federaal en staatsniveau.

Het verhaal

We ontmoetten de twee vrouwen voor thee en koffie op een hete dag eind juni, in een uitgestrekt maar plezierig hotel vlakbij het treinstation Amsterdam Sloterdijk. Terwijl Anjali, de oudste van de twee, een aristocratische en bedachtzame uitstraling heeft, is Amrita een snelle prater met een ondeugende twinkeling in haar ogen. Samen zijn ze een intellectuele kracht om rekening mee te houden, en bovendien geweldige vertellers.

Dit is, in vier delen, hun verhaal, dat ondanks alles ook het ongelooflijke succesverhaal van het recht op informatie in India is.

Deel 1: De revolutie van onderaf

SPOON: Misschien kunnen jullie allebei beginnen met te vertellen hoe jullie bij het recht op overheidsinformatie (Freedom of Information) terecht zijn gekomen? Want ik denk dat het niet iets is waar je aan denkt als je nog op school zit en zegt: ‘Ja, FOI wordt mijn carrière.’

Anjali Bhardwaj: ‘Voordat ik me ging bezighouden met transparantie, en dan met name met het recht op informatie (RTI), heb ik een opleiding tot econoom gevolgd en gewerkt bij de afdeling van de Wereldbank in New Delhi, India. Daar zag ik van dichtbij hoe het vele geld dat de Indiase overheid uitgeeft om ervoor te zorgen dat burgers hun basisrechten en -voorzieningen krijgen, in werkelijkheid niet bij de beoogde begunstigden terechtkomt vanwege wijdverbreide corruptie. 

‘Zelfs bij de distributie van gesubsidieerde voeding wordt een groot deel van de rijst en het graan gestolen. Ook op het gebied van wegen, infrastructuur, onderwijs en volksgezondheid heerst corruptie alom. Dit heeft grote gevolgen voor de armste en meest gemarginaliseerde burgers, aangezien zij voor zulke basisvoorzieningen volledig afhankelijk zijn van de overheid. Toen ik bij de Wereldbank werkte, besefte ik dat ik mijn energie wilde steken in het zoeken naar manieren om mensen in staat te stellen deze corruptie te bestrijden. Dat is waar het recht op informatie om de hoek kwam kijken.’

En jij, Amrita?

Amrita Johri: ‘Ongeveer twintig jaar geleden volgde ik mijn bacheloropleiding journalistiek. Ik was erg geïnteresseerd in politiek. Terwijl ik de kranten las, werd het nationale RTI-wetsvoorstel opgesteld en in het openbaar besproken. Ik begon het te lezen en dacht: “Wauw, dit zou de manier waarop burgers met de overheid omgaan daadwerkelijk kunnen veranderen”.

‘Toevallig werden Anjali en een paar andere collega’s van de Nationale Campagne die ze hadden opgezet, uitgenodigd op mijn hogeschool om een lezing te geven over RTI. Mijn hele klas ging vrijwilligerswerk doen bij haar organisatie SNS, een burgerwaakhond die corruptie bestrijdt met behulp van RTI. Korte tijd later liet Anjali ons een enorm indrukwekkende film zien waarin te zien was hoe vrouwen uit de volksklasse gebruik hadden gemaakt van de RTI-wet op staatsniveau in Delhi. 

‘De film liet zien hoe vrouwen die volledig in de marge leefden – afkomstig uit een zeer koloniale, patriarchale, feodale structuur, zonder onderwijs te hebben genoten – toch in staat waren om informatie te verkrijgen en verantwoording af te dwingen. Dat was een ongelooflijk indrukwekkende ervaring en zorgde ervoor dat ik mijn tijd liever aan dit werk wilde besteden dan om de paar dagen aan een nieuw journalistiek verhaal te werken.’

Hoe heb je dat voor elkaar gekregen, Anjali? Hoe kwam je tot het besef dat transparantie hier een oplossing zou kunnen zijn?

Anjali: ‘In het begin was ik betrokken bij de campagne “Say No to Bribes”, waarin we mensen vertelden dat ze geen steekpenningen moesten betalen. Maar al snel realiseerden we ons dat mensen natuurlijk geen steekpenningen betalen omdat ze dat zo graag willen; ze betalen omdat ze anders geen toegang krijgen tot basisvoorzieningen. Rond die tijd hoorden we over het recht op informatie.’ 

Anjali: ‘We begrepen vrij snel hoe dat een zeer krachtig instrument kon zijn om corruptie te bestrijden. Ik sloot me aan bij de beweging voor het recht op informatie, waar mensen uit alle sociaal-economische lagen van de bevolking bij betrokken waren. Er was een wijdverbreide erkenning dat het bestrijden van corruptie meer vereist dan alleen wetshandhaving of onderzoeken; je moet de mensen mondiger maken en een instrument in handen geven. De beste manier om hen mondiger te maken, is door hen toegang te geven tot informatie, zodat ze klachten kunnen indienen, de informatie voor de rechter kunnen brengen, de straat op kunnen gaan en de overheid ter verantwoording kunnen roepen.’

Deel 2: ‘Alledaagse’ verzoeken in de sloppenwijken

Hoe heb je inwoners van de sloppenwijken ertoe gebracht om daadwerkelijk RTI-verzoeken in te dienen?

Anjali: ‘We gingen er op uit om mensen te vertellen over die fantastische nieuwe RTI-wet. De eerste reactie was: “We krijgen niet eens onze gesubsidieerde graanrantsoenen. Wat moeten we dan met informatie?” Dus werd de eerste reeks RTI-verzoeken ingediend over het distributiesysteem voor voedsel van de overheid (PDS) door twee vrouwen uit de sloppenwijken, de allerarmsten. Deze vrouwen kregen het voedsel waar ze recht op hadden niet van de winkeliers, die beweerden dat het voedsel nooit bij hen was gearriveerd.

Luister hier naar dit audiofragment uit het gesprek:

‘Met hulp van SNS vroegen ze om de voorraadregisters en verkoopregisters van de rantsoenwinkels. Uit de voorraadregisters bleek dat het voedsel wel degelijk elke maand bij de winkels aankwam, wat betekende dat de winkelier loog. Het verkoopregister was volledig verzonnen: het bevatte hun namen en vervalste duimafdrukken die aangaven dat ze volledige rantsoenen hadden ontvangen. Er stonden ook namen in van mensen die daar niet eens woonden. Voor het eerst hadden deze vrouwen en hun gemeenschappen onweerlegbaar bewijs van corruptie.

‘Vervolgens dienden ze massaal klachten in en organiseerden wij de eerste openbare hoorzitting in Delhi over het gesubsidieerde rantsoensysteem, waar 500 gezinnen bijeenkwamen in een grote zaal. We nodigden overheidsfunctionarissen, de winkeliers van de rantsoenwinkels en de media uit. We lazen de officiële documenten in het openbaar voor door microfoons, en de gezinnen lieten zien hoe de corruptie in zijn werk ging. Dankzij deze publieke presentatie en het aantonen van de corruptie, werden de vergunningen van corrupte winkeliers ingetrokken, werden er maatregelen genomen tegen ambtenaren en, het allerbelangrijkste, begon iedereen zijn rantsoenen op tijd te ontvangen.’

De wet was dus meteen een succes. En nu worden er in India elk jaar 6 miljoen RTI-verzoeken ingediend, becijferden jullie. Hoeveel daarvan gaan over dit soort kwesties?

Anjali: ‘De media hebben uitgebreid verslag gedaan van dit soort succesverhalen, en mensen in het hele land realiseerden zich dat ze RTI konden gebruiken om hun pensioen te krijgen, medicijnen te krijgen in overheidsziekenhuizen en druk uit te oefenen op leraren om daadwerkelijk les te geven op scholen.’  

Amrita: ‘De media speelden hierin een enorme rol door deze succesverhalen op video vast te leggen. Het zien van een lotgenoot, zoals een vrouw genaamd Pushpa, die uitlegde hoe ze RTI had gebruikt om haar kinderen op school te krijgen, inspireerde anderen om te denken: “Als iemand als zij het kan, waarom ik dan niet?” Omdat je voor RTI geen advocaat of ingewikkeld juridisch kader nodig hebt, sloeg het enorm aan.’

Voor ons in het Westen bestaat misschien het vooroordeel dat India een uiterst bureaucratisch land is met eindeloze administratieve hindernissen. Maar het klinkt alsof jullie dat weten te omzeilen?

Anjali: ‘Het is in een land als India cruciaal om een sterke wet te hebben met een onafhankelijke Informatiecommissie die de bevoegdheid heeft om ambtenaren te bestraffen. Onze Informatiecommissies hebben die bevoegdheid en als een ambtenaar weet dat er een wettelijke instantie is die boven hem staat en sancties kan opleggen, is hij gedwongen zich eraan te houden.’

Amrita: ‘In India vochten we tegen een systeem dat werd geregeerd door een uit het koloniale tijdperk stammende Wet op de staatsgeheimen, uit 1923, waarin de meeste documenten als simpelweg geheim werden aangemerkt. De nieuwe nationale wet uit 2005 bouwde voort op de beste praktijken uit alle ervaringen die ondertussen al in een aantal deelstaten waren opgedaan, waardoor deze tot de meest vooruitstrevende ter wereld behoort.’

Deel 3: Informatiecommissarissen en ‘Big Ticket’ corruptiezaken

Wat zijn de meest opvallende kenmerken die jullie RTI-wet zo vooruitstrevend maken?

Anjali: ‘Een heel belangrijk punt, omdat het de centrale rol ervan benadrukt, is dat de preambule van de wet transparantie expliciet koppelt aan het beteugelen van corruptie en het ter verantwoording roepen van overheden tegenover de burgers. We hebben daarnaast een wettelijke termijn van 30 dagen voor het nemen van een besluit over verzoeken, en krachtige bepalingen voor actieve openbaarmaking.

‘We hebben een onafhankelijk beroepsmechanisme in de vorm van de staats- en federale Informatiecommissarissen, en deze commissarissen hebben stevige bevoegdheden. Ze kunnen individuele ambtenaren financieel aansprakelijk stellen voor niet-naleving. Een belangrijk aspect daarbij is dat de aanvraagkosten voor toegang tot de Informatiecommissarissen minimaal zijn, ongeveer 10 eurocent (10 roepies), en als je onder de armoedegrens leeft, worden alle kosten (inclusief kopieerkosten) volledig kwijtgescholden.’

Hoe belangrijk zijn de informatiecommissarissen in dit systeem?

Amrita: ‘Ze zijn cruciaal. Ze zorgen voor een quasi-gerechtelijk systeem voor transparantie. Maar ook symbolisch gezien zijn ze zo belangrijk. In India wordt 12 oktober gevierd als RTI-dag en de informatiecommissarissen zijn daar altijd bij betrokken.’  

Anjali: ‘De angst om door de commissarissen beboet te worden, houdt de informatie-ambtenaren scherp. Toen bewoners van een sloppenwijk bijvoorbeeld ontdekten dat 80% van de lokale ontwikkelingsgelden werd besteed aan niet-werkende fonteinen – in een gebied met waterschaarste – in plaats van aan waterleidingen naar hun huizen, trokken ze met de RTI-documenten naar hun volksvertegenwoordiger. Vervolgens hebben we een verzoekschrift ingediend bij de commissaris, die opdracht gaf om op markten informatieborden op te stellen waarop alle overheidsuitgaven, aannemers en kosten in het Hindi werden vermeld. Dit dwong de lokale volksvertegenwoordigers om de uitgaven te verschuiven van decoratieve fonteinen naar de bouw van toiletten voor meisjes op scholen.’

In Nederland werd een grote groep mensen ten onrechte beschuldigd van fraude in een schandaal rond teruggave van te veel ontvangen toeslagen. Ze hadden enorme moeite om toegang te krijgen tot hun dossiers om erachter te komen waarom ze het doelwit waren geworden. Hoe beslis je als SNS of je je wel of niet met zoiets gaat bemoeien? Hoe zorg je ervoor dat je met RTI het meeste effect bereikt?

Amrita: ‘Voor ons gaat RTI in de eerste plaats echt over ‘bread–and–butter’-kwesties. Sinds het eenmaal van de grond kwam, gebruiken mensen het voor van alles: huisvesting, vervoer, openbare veiligheid, controleren of gebouwen brandveilig zijn, of het onderzoeken van grondtransacties door familieleden van politici.’

Anjali: ‘Zelfs bij wat we ‘big ticket corruptie’ in de hogere overheidslagen noemen, breken we het altijd op om de menselijke kosten te laten zien. Tijdens de COVID-19-pandemie dienden mensen bijvoorbeeld RTI’s in over de uitrol van vaccins. Hoewel de corruptie aan de top plaatsvond, voelde elke burger de fysieke gevolgen ervan.

‘Een ander belangrijk voorbeeld is het door de regering ingevoerde ‘Electoral Bond Scheme’, waarbij letterlijk een obligatie in een politieke partij kon worden gekocht. Deze regeling maakte anonieme donaties aan politieke partijen door grote bedrijven mogelijk. We hebben RTI-verzoeken ingediend om inzage te krijgen in de interne beleidsbesprekingen die hieraan ten grondslag lagen. 

Luister hier naar dit audiofragment uit het gesprek:

‘Uit de documenten die we ontvingen, bleek dat de Reserve Bank of India (RBI) en de Kiescommissie de regering nadrukkelijk hadden gewaarschuwd dat verkiezingsobligaties zouden leiden tot witwassen, lege vennootschappen, zwart geld en ‘tit-for-tat’ corruptie. Maar de toenmalige minister van Financiën schreef letterlijk in het dossier dat het advies van de RBI ‘te laat’ zou zijn gekomen omdat het wetsvoorstel al was uitgeprint.’

Amrita: ‘Toen we dit bewijsmateriaal aan het Hooggerechtshof voorlegden, gebruikten zij het om de regeling voor verkiezingsobligaties in 2024 ongrondwettig te verklaren, waardoor de regering gedwongen werd alle donatiegegevens openbaar te maken. Vervolgens ontdekten we dat farmaceutische bedrijven die medicijnen van ondermaatse kwaliteit produceerden, miljoenen aan verkiezingsobligaties aan de regerende partij hadden gedoneerd direct nadat ze door toezichthouders waren betrapt, waarna de toezichthouders hun waarschuwingen introkken. Dit bracht directe, dodelijke menselijke gevolgen met zich mee.’

Hoeveel medewerkers hebben jullie eigenlijk bij SNS om dit allemaal te doen!? 

Amrita: ‘We zijn maar met z’n zessen! We brengen een groot deel van onze tijd door in de arme wijken, waar we van deur tot deur gaan, pamfletten uitdelen en mensen helpen bij het indienen van verzoeken.’

Anjali: ‘Onze financiering is stopgezet en de regering heeft rechtszaken tegen ons aangespannen, maar we gaan door. Er zijn overal in het land maatschappelijke groeperingen waarmee we contact onderhouden, die van elkaar leren.’

Deel 4: Tegenreacties, ‘kakkerlakken’ en persoonlijke risico’s

Maar onlangs noemde de voorzitter van het Hooggerechtshof activisten zoals jij ‘kakkerlakken’.

Anjali: ‘Ja. Omdat de wet zo effectief is geweest in het aan het licht brengen van corruptie binnen de rechterlijke macht en de regering, is er een enorme terugslag. Activisten worden geconfronteerd met agressieve vijandigheid, SLAPP-rechtszaken en zelfs de dood. In de afgelopen 20 jaar zijn in India meer dan 100 RTI-gebruikers vermoord omdat ze lokale corruptie aan het licht brachten.

‘Zowel Amrita als ik zijn doelwit geweest van onderzoek op grond van draconische antiterrorismewetten (UAPA) en de Wet ter voorkoming van witwassen (PMLA). Het is absurd, want we hebben vanzelfsprekend geen miljoenen verdiend met ons activisme, verre van, maar ze ondervragen ons om een afschrikkend effect te creëren.’

Maken jullie je zorgen over een eventuele arrestatie?

Anjali: ‘Dat is een reële mogelijkheid. Maar we kiezen ervoor om door te gaan. Het is onze manier van verzet. We laten ons niet intimideren.’

Anjali: ‘Onze constitutionele democratie is sterker dan welk repressief regime dan ook. In de jaren zeventig heeft India een nationale noodtoestand doorstaan waarin de hele oppositie gevangen zat, en we zijn daaruit tevoorschijn gekomen.’

En hoe zit het met het lot van die opmerkelijk progressieve Indiase RTI-wet?

Anjali: ‘Helaas is de regering bezig de wet systematisch af te zwakken. In 2019 hebben ze de wet gewijzigd om de onafhankelijkheid van de Informatiecommissies te beperken. Ze hebben ook de nieuwe Wet op de gegevensbescherming gebruikt om de RTI-wet aan te passen, waardoor de openbaarmaking van alle persoonlijke gegevens nu verboden is. Dit betekent dat ze nu de namen van corrupte ambtenaren in RTI-antwoorden kunnen zwartmaken, waardoor het gebruik van de RTI-wet om verantwoording af te dwingen volledig teniet wordt gedaan.

Luister hier naar dit audiofragment van het gesprek:

‘Ze maken ook gebruik van ‘nalatigheid’ door simpelweg te weigeren nieuwe informatiecommissarissen te benoemen, waardoor er enorme achterstanden ontstaan en het systeem tot stilstand komt. In zes deelstaten zijn er periodes geweest waarin er helemaal geen commissarissen waren, waardoor burgers geen mogelijkheid hadden om in beroep te gaan.’

Amrita: ‘Maar de ‘cultuur van het stellen van vragen’ is nu diep verankerd in de Indiase bevolking. We zien studenten in de straten van Delhi protesteren tegen het uitlekken van examenvragen, en boeren die opkomen voor hun rechten. Bij de verkiezingen van 2024 verloor de regerende partij haar gewone meerderheid en zit ze nu in een coalitie, wat bewijst dat de democratische geest sterk blijft.’

Heel erg bedankt. We moeten het hierbij laten, maar het was ongelooflijk interessant en inspirerend om met je te praten. Ik weet zeker dat we hier nog maandenlang inspiratie uit zullen putten.

Sinds dit interview, dat eind juni vorig jaar plaatsvond, heeft de ‘Cockroaches’-beweging – die de neerbuigende opmerking over ‘kakkerlakken’ tot een eretitel heeft verheven – ondanks hardhandig overheidsoptreden enkele tastbare resultaten geboekt: de minister van Onderwijs werd gedwongen af te treden na massale protesten tegen het gebrek aan actie van de regering tegen de welig tierende fraude bij medische examens.

Foto credits: Taya Yako via Unsplash

De vakantie is afgelopen en ook SPOON pakt haar koffers uit. Maar niet zonder jullie mee te nemen in een paar uitstapjes naar het buitenland.

Tim Staal, mede-oprichter SPOON

Blog delen