Publicatiedatum:15 oktober 2026
Op 27 september 2026 was het weer zover: de Woo-verzoekersdag, oftewel dé landelijke bijeenkomst voor Woo-verzoekers georganiseerd door SPOON, vond voor de tweede keer plaats. We kwamen bijeen in de prachtige openbare bibliotheek van Utrecht op deze (na)zomerse dag. Dit keer stond de Woo-verzoekersdag in het teken van de wetsevaluatie.
Wetsevaluatie
Het is een belangrijk jaar voor het recht op toegang tot overheidsinformatie van allé Nederlanders en dus alle (potentiële) Woo-verzoekers. Dit jaar zal namelijk de formele wetsevaluatie van de Woo plaatsvinden. Het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum is verantwoordelijk voor de wetsevaluatie, die in opdracht van het Ministerie van Binnenlandse Zaken wordt uitgevoerd.
Wij verwachten dat journalisten (via journalistieke belangenorganisaties) om inbreng gevraagd zullen worden voor deze evaluatie. Het Ministerie van Binnenlandse Zaken noemt ook burgers als ‘stakeholders’. Wij vragen ons alleen af hoe het Ministerie deze burgers wil bereiken. Als expertisecentrum en belangenvertegenwoordiger voor álle Woo-verzoekers vinden we het belangrijk dat de stem van álle Woo-verzoekers tijdens deze evaluatie vertegenwoordigd is. Daarom hebben we het tot onze missie gemaakt om de burgerverzoeker te benaderen en om inbreng voor de wetsevaluatie te vragen.
Burgerberaad
Op de Woo-verzoekersdag editie 2026 stond dan ook de burgerverzoeker en zijn/haar perspectief op de wetsevaluatie centraal. Op zoek naar een methode om samen in gesprek te gaan over de wetsevaluatie, kwamen we terecht bij burgerberaden. Een burgerberaad is een dialoogvorm waarin een groep mensen representatief voor de samenleving in gesprek gaat over een maatschappelijk probleem en hierover adviezen opstelt voor de overheid. Vooraf aan de Woo-verzoekersdag kregen we van Bureau Burgerberaad een spoedcursus groepsgesprekken organiseren. Hoe zorg je dat iedereen aan het woord komt, hoe ga je tijdens gesprekken snel de diepte in, wat moet de rol van gespreksbegeleiders zijn? Over al die vragen en meer kregen we feedback van Bureau Burgerberaad, die we verwerkten in het programma voor de dag.
Verkozen thema’s
Terug naar de dag zelf. Na een korte introductie door SPOON en een kennismakingsactiviteit – waarin we erachter kwamen dat Driebergen goed vertegenwoordigd was als vertrekplaats maar dat we deelnemers uit het noorden en zuiden van het land misten – begonnen we met het plenaire deel. Tijdens dit onderdeel vroegen we deelnemers wat er beter kan in de uitvoering van de Woo en wat er juist goed gaat en dus behouden zou moeten worden. Onder andere een gebrek aan verantwoording van de zoekslag, onvoldoende gemotiveerde afwijzingen in besluiten en het belang van contact tussen verzoeker en ambtenaar passeerden de revue.
Uiteindelijk kozen we vier overkoepelende thema’s om verder in groepjes te bespreken:
- Informatiehuishouding en zoeken
- De vindbaarheid en presentatie van het besluit
- Controleerbaarheid en onafhankelijkheid
- Snelheid
Veel verbanden
Vervolgens vonden drie gespreksrondes plaats. De eerste ronde focuste op de boodschap die de groepjes aan de onderzoekers van de wetsevaluatie mee zouden willen geven. In de tweede en derde ronde formuleerde elk groepje adviezen voor de overheid rondom één van de thema’s.
Tijdens de terugkoppeling viel op dat er veel verbanden waren tussen de inbreng van de groepjes. De deelnemers pleitten voor een ‘Woo-conforme cultuur’, waarbij loyaliteit aan de wet belangrijk is. Een greep uit de adviezen:
- Verplicht het verstrekken van een inventarislijst
- Zorg voor regelmatig contact tussen verzoeker en Woo-ambtenaar over de zoekslag
- Kies voor een centrale Woo-afhandeling, waarbij de Woo-ambtenaar meer onafhankelijkheid geniet
Waardevolle adviezen voor de overheid te over dus! Wij zullen deze adviezen en feedback met de onderzoekers van de wetsevaluatie delen (met dank aan onze hulptroep Larissa voor het maken van de aantekeningen!).
AI en de Woo
We sloten de dag af met een gastlezing door Rogier van Dam, hoofddocent HBO-Rechten aan de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen (HAN). Rogier houdt zich in zijn onderzoek veel met AI bezig. Zo publiceerde hij onlangs over het gebruik van AI in bezwaarschriften en in klachten aan gemeentelijke Ombudsmannen.
Uit Rogiers onderzoek blijkt dat het toenemend gebruik van AI door burgers in hun communicatie met de overheid ervoor zorgt dat bijvoorbeeld bezwaarschriften bewerkelijker worden om af te handelen door ambtenaren. Een ander risico is dat AI een scherm optrekt tussen de burger en ambtenaar, omdat de ambtenaar geen goed zicht meer heeft op wie hij of zij voor zich heeft. Tegelijkertijd kan AI onrealistische verwachtingen bij burgers veroorzaken in hun procedures bij overheden.
Hoe zullen overheden omgaan met dit toenemend gebruik van AI? Rogier waarschuwt voor standaardisering, waarbij veel maatwerk verloren kan gaan. Hierbij hoort ook kanaliseren: het aanwijzen van specifieke kanalen door overheden voor communicatie met burgers. Op Woo-gebied vrezen we dat daardoor de vormvrijheid van Woo-verzoeken in gevaar kan komen.1Hier schreven we ook over in ons onderzoek naar de digitale toegang voor Woo-verzoekers bij decentrale overheden.
Hoe moet het dan?
Daar heeft Rogier wel een antwoord op. Hij ziet dat recentelijk een paar overheden, bijvoorbeeld de ombudsman van metropool Amsterdam/Den Haag, ervoor kiezen om burgers te waarschuwen, gerust te stellen en te faciliteren. Dit betekent dat deze overheden burgers wijzen op de risico’s van het gebruik van AI, uitleggen dat het niet nodig is AI in te zetten, maar tegelijkertijd burgers handvatten geven als ze toch AI willen gebruiken.
We hadden nog uren naar Rogier kunnen luisteren, maar het was alweer tijd voor de borrel. Rogier heeft ons in ieder geval genoeg stof tot nadenken gegeven voor de komende tijd. Dank Rogier voor je mooie bijdrage!
Tot volgend jaar 🌈
Het was een mooie Woo-verzoekersdag vol belangrijke inzichten en waardevolle ontmoetingen. Wij gaan snel aan de slag met het uitwerken van de adviezen voor de overheid, zodat we die zo spoedig mogelijk kunnen delen met de onderzoekers van de wetsevaluatie. En verder: hopelijk tot volgend jaar, bij de derde Woo-verzoekersdag!

Credits titelfoto: Elissa Garcia via Unsplash









